برای انجام محاسبات AHP لازم نیست ابتدا نرم‌افزار دانلود کنید یا فرمول‌های یک فایل اکسل را آماده کنید. با یک ابزار آنلاین می‌توانید مسئلهٔ تصمیم‌گیری، معیارها و گزینه‌ها را وارد کنید، مقایسه‌های زوجی را انجام دهید و نتیجه را در مرورگر ببینید.
اگر می‌خواهید همین حالا شروع کنید، محاسبه‌گر AHP آنلاین DecideHub در دسترس شماست. این راهنما توضیح می‌دهد پیش از شروع چه اطلاعاتی آماده کنید و چگونه از نتیجه استفاده کنید.
AHP آنلاین چیست؟
AHP یا «فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی» روشی برای تصمیم‌گیری میان چند گزینه با چند معیار است. به‌جای اینکه فقط یک ویژگی را ملاک انتخاب قرار دهید، اهمیت معیارها و برتری نسبی گزینه‌ها را با مقایسه‌های دوتایی مشخص می‌کنید. این مقایسه‌ها مبنای محاسبهٔ اولویت‌ها هستند. توضیح علمی این روش در مقالهٔ ساعتی دربارهٔ تصمیم‌گیری با AHP آمده است.
مثلاً هنگام انتخاب تأمین‌کننده، ارزان‌ترین گزینه لزوماً بهترین انتخاب نیست؛ کیفیت و زمان تحویل هم اهمیت دارند. AHP کمک می‌کند این ترجیح‌ها را به‌صورت ساختارمند وارد تصمیم کنید.
«آنلاین» بودن، روش AHP را تغییر نمی‌دهد؛ فقط محیط انجام محاسبات را ساده‌تر می‌کند. شما قضاوت‌ها را وارد می‌کنید و ابزار محاسبات را انجام می‌دهد.
برای آشنایی کامل‌تر با مبانی روش، آموزش AHP با مثال را بخوانید.
چرا از محاسبه‌گر AHP آنلاین استفاده کنیم؟
مزیت اصلی، شروع مستقیم از مرورگر است. برای انجام تحلیل نیازی به نصب برنامه یا ساخت فایل محاسباتی ندارید.
در محاسبهٔ دستی با اکسل باید ساختار ماتریس، مقادیر معکوس، فرمول‌ها و ارتباط میان بخش‌های تحلیل را مدیریت کنید. یک محاسبه‌گر آنلاین این بخش از کار را از ورود قضاوت‌ها جدا می‌کند؛ بنابراین می‌توانید بیشتر روی تعریف مسئله و مقایسه‌ها تمرکز کنید.
این سادگی به معنی حذف دقت نیست. ابزار نمی‌تواند معیار مناسب را به‌جای شما انتخاب کند یا قضاوت نادرست را خودبه‌خود به تصمیم درست تبدیل کند.
پیش از شروع چه اطلاعاتی آماده کنیم؟
قبل از بازکردن ابزار، سه چیز را مشخص کنید:
- هدف تصمیم: دقیقاً چه چیزی را می‌خواهید انتخاب کنید؟
- معیارها: انتخاب خوب را با چه ویژگی‌هایی می‌سنجید؟
- گزینه‌ها: چه انتخاب‌های مشخصی دارید؟
برای نمونه، «انتخاب بهترین تأمین‌کننده» یک هدف روشن است. «هزینه»، «کیفیت» و «زمان تحویل» می‌توانند معیارهای آن باشند و سه شرکت مشخص، گزینه‌های تصمیم باشند.
معیار و گزینه را با هم اشتباه نگیرید. کیفیت، ویژگی ارزیابی است؛ تأمین‌کنندهٔ الف، چیزی است که ارزیابی می‌شود.
همچنین معنای معیارها را روشن کنید. اگر معیار شما «هزینهٔ خرید» است، هنگام مقایسهٔ گزینه‌ها باید بدانید هزینهٔ کمتر مطلوب‌تر است؛ نه اینکه عدد بزرگ‌تر را خودکار بهتر در نظر بگیرید.
چگونه محاسبه AHP را آنلاین انجام دهیم؟
هدف، معیارها و گزینه‌ها را وارد کنید
ابتدا محاسبه‌گر آنلاین را باز کنید و برای تحلیل نامی روشن بنویسید. سپس معیارها و گزینه‌های تصمیم را اضافه کنید.
نام‌هایی مانند «کیفیت محصول» و «زمان تحویل سفارش» از عبارت‌های مبهمی مثل «ویژگی اول» بهترند؛ هنگام مقایسه، راحت‌تر می‌توانید تشخیص دهید دربارهٔ چه چیزی قضاوت می‌کنید.
اهمیت معیارها را مقایسه کنید
معیارها را دوتادوتا نسبت به هدف تصمیم بسنجید. سؤال این بخش چنین است:
«برای این تصمیم، کدام معیار مهم‌تر است و شدت این اهمیت چقدر است؟»
مقایسهٔ اهمیت کیفیت و هزینه، با مقایسهٔ کیفیت دو تأمین‌کننده متفاوت است. در این مرحله هنوز دربارهٔ برتری گزینه‌ها قضاوت نمی‌کنید؛ اهمیت معیارها را تعیین می‌کنید.
گزینه‌ها را زیر هر معیار مقایسه کنید
حالا گزینه‌ها را برای هر معیار جداگانه بسنجید.
ممکن است تأمین‌کنندهٔ الف از نظر هزینه بهتر باشد، اما تأمین‌کنندهٔ ب کیفیت بالاتری داشته باشد. این تفاوت طبیعی است و دلیل استفاده از یک روش چندمعیاره محسوب می‌شود.
برای شناخت دو شیوهٔ ورود مقایسه‌ها، راهنمای اسلایدر و ماتریس AHP را ببینید.
نتیجه و سازگاری قضاوت‌ها را بررسی کنید
بعد از تکمیل مقایسه‌ها، نتیجه را بخوانید و فقط به گزینهٔ رتبهٔ اول اکتفا نکنید. بررسی کنید کدام معیارها اهمیت بیشتری گرفته‌اند و ترجیح‌های واردشده چگونه بر رتبه‌بندی اثر گذاشته‌اند.
DecideHub وزن معیارها، رتبه‌بندی گزینه‌ها و وضعیت سازگاری را نمایش می‌دهد و امکان دریافت خروجی CSV دارد. این فایل را می‌توانید برای بررسی بعدی نگه دارید؛ برای انجام خود محاسبه، استفاده از اکسل الزامی نیست.
یک مثال ساده برای شروع
فرض کنید می‌خواهید برای یک فروشگاه، از میان سه تأمین‌کننده انتخاب کنید. این یک مثال فرضی آموزشی است.
| بخش تصمیم | اطلاعات نمونه |
|---|---|
| هدف | انتخاب تأمین‌کنندهٔ مناسب فروشگاه |
| معیارها | هزینه، کیفیت، زمان تحویل |
| گزینه‌ها | تأمین‌کنندهٔ الف، ب و ج |
ابتدا سه مقایسه میان معیارها دارید: هزینه با کیفیت، هزینه با زمان تحویل و کیفیت با زمان تحویل.
سپس برای هر معیار، سه گزینه را دوتادوتا مقایسه می‌کنید. بنابراین این مدل به سه مقایسهٔ معیارها و نه مقایسهٔ گزینه‌ها نیاز دارد؛ در مجموع، دوازده قضاوت زوجی. برای هر مجموعهٔ سه‌عضوی، تعداد مقایسه‌های مستقل برابر با سه است؛ پس تعداد کل در این مثال از جمع ۳ و حاصل‌ضرب ۳ در ۳ به دست می‌آید.
مثلاً در بخش کیفیت، سؤال شما این است: «کیفیت محصول تأمین‌کنندهٔ الف در مقایسه با ب چگونه است؟» در بخش هزینه، سؤال عوض می‌شود: «از نظر هزینهٔ مطلوب‌تر، کدام تأمین‌کننده ترجیح دارد؟»
بدون واردکردن این قضاوت‌ها نمی‌توان رتبهٔ نهایی معتبری اعلام کرد. تعداد گزینه‌ها یا نام آن‌ها به‌تنهایی نتیجه را تعیین نمی‌کند.
اگر نسبت ناسازگاری بالا بود، چه کنیم؟
ممکن است بعضی مقایسه‌های شما با یکدیگر هماهنگ نباشند. در این حالت، قبل از استفاده از رتبه‌بندی، دلیل قضاوت‌ها را دوباره بررسی کنید.
برای اصلاح، عددها را صرفاً برای رسیدن به یک شاخص بهتر تغییر ندهید. ابتدا ببینید آیا جهت ترجیح را اشتباه وارد کرده‌اید، معنای معیار را عوض کرده‌اید یا شدت یک مقایسه با بقیه سازگار نیست.
نسبت سازگاری یا CR دربارهٔ هماهنگی قضاوت‌ها اطلاعات می‌دهد؛ پایین‌بودن آن تضمین نمی‌کند که داده‌ها درست‌اند یا انتخاب شما در عمل موفق خواهد بود. توضیح بیشتر در راهنمای نسبت سازگاری AHP آمده است.
آیا ابزار آنلاین همیشه در دسترس است؟
برای استفاده، کافی است با مرورگر و اتصال اینترنت به سایت مراجعه کنید؛ وابسته به نصب نرم‌افزار روی یک رایانهٔ مشخص نیستید.
اما دسترسی آنلاین با تضمین فعالیت بی‌وقفه تفاوت دارد. اختلال اینترنت یا سرویس می‌تواند دسترسی را موقتاً محدود کند. برای تحلیل‌های مهم، خروجی نتیجه را نگه دارید و دسترسی به سایت را با ذخیره‌شدن تحلیل در همهٔ دستگاه‌ها یکسان فرض نکنید.
همچنین سرعت محاسبه با زمان آماده‌سازی قضاوت‌ها فرق دارد. ابزار محاسبات را ساده‌تر می‌کند، اما انتخاب معیارها و مقایسهٔ دقیق گزینه‌ها همچنان به توجه شما نیاز دارد.
جمع‌بندی؛ از مرورگر شروع کنید، با قضاوت دقیق ادامه دهید
AHP آنلاین راهی برای انجام تحلیل سلسله‌مراتبی بدون دانلود نرم‌افزار و آماده‌سازی فرمول‌های اکسل است. برای شروع، هدف تصمیم، معیارها و گزینه‌ها را آماده کنید؛ سپس مقایسه‌های زوجی را انجام دهید و نتیجه را همراه با سازگاری قضاوت‌ها بخوانید.
اگر مسئلهٔ شما مشخص است، محاسبه‌گر AHP آنلاین DecideHub را باز کنید و تحلیل را از همان مرورگر شروع کنید.